Konfederacja warszawska - wolność wyznaniowa w Polsce - dziś rocznica

Dziś obchodzimy rocznicę uchwalenia konfederacji warszawskiej. 28 stycznia 1573 roku podpisano akt, który zapewniał szlachcie Rzeczypospolitej Obojga Narodów wolność wyznania. Gwarantował pokój oraz zgodę między różnymi religiami. Innowiercy stanęli mieli być traktowani na równi z katolikami oraz państwo zobowiązywało się do zapewnienia im takiej samej opieki.

Uchwałę, podjętą na sejmie konwokacyjnym w Warszawie, uznaje się za pierwszy, gwarantowany prawnie, dokument mówiący o tolerancji religijnej.

Dotychczas o tym decydowały dokumenty z 1341 i 1356 roku, zatwierdzone za czasów króla Kazimierza Wielkiego. Pierwszy z nich zobowiązywał się do akceptacji tradycji i zwyczajów Kościoła prawosławnego, drugi – mówił o wolności i przywilejach monofizyckich ormian.

Tolerancja w Polsce, w ówczesnych czasach, była na stosunkowo wysokim poziomie, w porównaniu z innymi państwami europejskimi.

7 lipca 1572 roku zmarł ostatni z Jagiellonów – Zygmunt August. Od 6 do 29 stycznia 1573 roku na Zamku Królewskim odbył się sejm konwokacyjny Jego głównym celem było wybranie nowego władcy. Zajęto się jednak również sporządzeniem dokumentu, który da swobodę wyznania polskiej szlachcie. Komisja sejmowa, której przewodniczył biskup Stanisław Karnowski 28 stycznia opracowała akt konfederacji warszawskiej. Dokument ten zapewniał:

a) bezwarunkowy i wieczysty pokój między wszystkimi wyznaniami (dissidentes in religione – art. 3)
b) jak niektórzy przyjmują, szlachcie przyznano władzę cuius regio, eius religio, odrzuconą następnie na wniosek szlachty sandomierskiej (art. 4);
c) szlachcie, mieszczanom królewskim i innym ludziom wolnym zagwarantowano pełne równouprawnienie, niezależnie od wyznania w prawie publicznym i prywatnym.

Z uchwaleniem tego dokumentu, nie spodobało się jednak prymasowi Uchańskiemu i biskupom oraz szlachcie mazurskim.

Dziś przyjmuje się, iż konfederacja warszawska była pierwszym aktem o tak szerokiej tolerancji w całej Europie.

Jakie były i czy w ogóle były konsekwencje przyjęcia aktu? Otóż niestety, nie wszystko działo się wedle początkowego założenia. Polska została uznana za azyl dla wszystkich heretyków z całej Europy. Uciekali tu wyznawcy różnych wyznań, nie zawsze z dobrymi zamiarami i intencjami. Często byli ścigani przez trybunały inkwizycyjne i sądy katolickie. Dlatego też skutek uchwalenia konfederacji nie do końca przyczynił się do zahamowania, wciąż rosnącej, nietolerancji religijnej.Współcześni historycy podkreślają jednak, iż konfederacja warszawska świadczyła o bardzo dużej dojrzałości politycznej uchwalającej ją szlachty. Dawała bowiem dostęp do urzędów wyznawcom różnych religii. Ograniczała także ingerencję władz w sprawy sumienia obywateli Rzeczypospolitej.

Od ponad dziesięciu lat, tekst konfederacji, został wpisany na Listę Światową Programu UNESCO „Pamięć Świata”.

Dokument ten przetłumaczono również na wiele języków. Po wojnie, dokument, niestety w znacznym stopniu zniszczonym, znalazł się w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych.

źródło: www.kresowiacy.com

/jk